Radzenie sobie z suszą rolniczą w regionie Europy Środkowej i Wschodniej

Czy obecne zarządzanie ryzykiem suszy jest wystarczające?

Susza jest jednym z głównych zagrożeń wpływających na cały łańcuch dostaw żywności. Najczęściej ma charakter zjawiska katastrofalnego, ponieważ w pewnym momencie może rozprzestrzenić się na rozległe terytoria w wielu krajach, prowadząc do ogromnych niedoborów upraw.
Według badań Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO) udział rolnictwa w stratach spowodowanych suszą wynosi 83%.

W niniejszym artykule przedstawimy sytuację dotyczącą narzędzi finansowania strat spowodowanych suszą w regionie CEE/SEE oraz poruszymy główne problemy partnerstwa publiczno-prywatnego w odniesieniu do prywatnych programów ubezpieczenia upraw.

Wykres 1. Analiza plonów w rejonie Panevezys na Litwie

Źródło danych: https://www.fao.org/3/I8656EN/i8656en.pdf

Co to jest susza i jak ją rozpoznać?

Według EDO (Europejskiego Obserwatorium Susz) susze są powszechnie podzielone na trzy podstawowe typy: meteorologiczne, rolnicze i hydrologiczne. Susza meteorologiczna jest definiowana jako okres z anormalnym deficytem opadów w stosunku do wieloletnich średnich warunków dla regionu. Gdy susza meteorologiczna prowadzi do niedoboru wilgoci w glebie, co ogranicza dostępność wody dla upraw, skutkiem jest ansusza rolnicza.

Susza hydrologiczna wiąże się z wpływem niedoboru opadów (w tym opadów śniegu) na zaopatrzenie w wodę powierzchniową lub podpowierzchniową (tj. przepływ cieków, poziom zbiorników i jezior oraz wody gruntowe).

W celu zapobiegania stratom spowodowanym suszą i zapewnienia finansowania dla przeciwdziałania jej efektom, rządy w poszczególnych krajach stosują różne modele działania. Poniższa tabela przedstawia pokrótce przykłady systemów identyfikacji i ostrzegania przed suszą w niektórych krajach.

Tabela 1. Definicja suszy w publicznych systemach monitorowania suszy i prywatnym sektorze ubezpieczeń

Jednym z najpopularniejszych wskaźników definicji suszy, zalecanym przez Światową Organizację Meteorologiczną, jest wskaźnik Standaryzowanych Opadów (SPI). Jest on obliczany w określonym przedziale czasu (1, 2, 3, 6, 12 miesięcy) jako różnica między rzeczywistymi opadami a średnim parametrem z 30 lat, podzielona przez współczynnik odchylenia standardowego. SPI ma tę zaletę, że jest w stanie odróżnić konkretny zły rok od innych. W tym przypadku inne czynniki (temperatura, rodzaj gleby, prędkość wiatru, gęstość plonów itp.) nie są brane pod uwagę. Oznacza to, że SPI jest wystarczający do identyfikacji suszy meteorologicznej, ale nie jest odpowiedni dla suszy rolniczej.

Jak przewidzieć potencjalne straty?

Nasze doświadczenie w Europie Środkowej i Wschodniej z danymi rolników indywidualnych pokazuje, że susza powoduje straty plonów na poziomie 20-40% dla zbóż ozimych i 30-60% dla zbóż jarych w porównaniu do średniej 5-letniej.

Jeśli chodzi o poziom makro, oficjalne statystyki odnotowują straty rzędu 20-30%. Na przykład w rejonie Panevezys na Litwie wysokie temperatury w połączeniu z umiarkowanym niedoborem opadów w okresie kwiecień-maj 2018 r. były katastrofalne dla zbóż i rzepaku. W 2021 roku bezdeszczowy lipiec-sierpień, prowadził do słabych wyników upraw wiosennych, zwłaszcza odmian późnych (kukurydza, fasola).

Wykres 2. Analiza plonów w rejonie Panevezys na Litwie

Kiedy zaczyna się susza, warto wcześniej wiedzieć, w jaki sposób wpłynie na obniżenie plonów, aby umożliwić dalsze zapobieganie ryzyku i minimalizację kosztów przez wszystkie zainteresowane strony w łańcuchu dostaw żywności. Wiele wysiłku wkłada się w opracowanie bardzo dokładnych modeli prognozowania plonów na różnych etapach rozwoju upraw.

Na przykład Wydział Ziemi i Wody FAO (Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa) opracował AquaCrop.

  • Parametry klimatyczne: opady, maksymalna i minimalna temperatura powietrza (odpowiednio Tx i Tn),
  • Parametry upraw: fenologia, pokrycie korony, głębokość ukorzenienia, transpiracja upraw, parowanie gleby, produkcja biomasy,
  • Parametry gleby: profil glebowy i charakterystyka wód gruntowych,
  • Zarządzanie uprawą: Zarządzanie nawadnianiem i zarządzanie polami (urodzajność gleby do uprawy roślin, zarówno natywna, jak i przez nawożenie; mulczowanie gleby w celu zmniejszenia parowania gleby; oraz wykorzystanie obwałowań).

Wykres 3. Wieloczynnikowy model prognozowania plonów AquaCrop.

Źródło danych: https://www.fao.org/documents/card/en/c/f34330d3-592e-42e1-883e-1db3506c8c8d/

W AquaCrop należy stosować specjalne algorytmy AI/ML, aby uzyskać lepszą jakość prognoz.

Zapewnienie środków łagodzących straty spowodowane suszą

IDMP (zintegrowany program zarządzania suszą) Światowej Organizacji Meteorologicznej wskazuje wiele środków łagodzących skutki suszy w krótkich i długich okresach. Jeśli to nie wystarczy, aby złagodzić straty, należy podjąć działania nadzwyczajne i zapewnić finansowanie stat(więcej szczegółów pod linkiem: https://www.droughtmanagement.info/pillars/mitigation-preparedness-response/

Na przykład latem 2018 r. zanotowano bardzo wysokie temperatury, powodujące susze, które mocno wpłynęły na produkcję rolną (na rośliny uprawne i produkcję paszy) w wielu krajach UE. Na wniosek wielu państw członkowskich Komisja Europejska uruchomiła szereg środków i odstępstw. Europejscy rolnicy otrzymali mniejsze lub większe wsparcie ze strony krajowych władz, z których każda zarządza kryzysem w zależności od jego intensywności, ale przede wszystkim w zależności od jego możliwości finansowych, narażając rolników na znaczne różnice w traktowaniu. Bezpośrednie wypłaty miały miejsce w 3 państwach członkowskich: Niemczech (340 milionów euro), Szwecji (116 milionów euro) i Polsce (około 116 milionów euro).

15 sierpnia rząd federalny w Berlinie przyjął wniosek, który umożliwił niemieckim rolnikom dotkniętym suszą uprawę paszy dla zwierząt na obszarach proekologicznych (EFA). Dzięki temu rolnicy mogli uprawiać mieszankę roślin na cele paszowe na EFA. Jeśli chodzi o udział prywatnych ubezpieczeń, okazało się, że tylko 5000 hektarów w Niemczech było objętych ochroną przed suszą!

Wykres: Klęska suszy w Europie 2018

Źródło: https://www.farm-europe.eu/blog-en/drought-in-europe-summer-2018-crisis-management-in-an-orderly-chaos/

Pomimo rozwiniętego we Francji systemu ubezpieczeń upraw od wielu ryzyk, na poziomie krajowym wprowadzono ulgę w podatku od gruntów słabo zagospodarowanych (TFNB) dla działek dotkniętych suszą, a także odroczenie płatności składek na ubezpieczenie społeczne do funduszy Mutualité sociale agricole (MSA). Rozważano także pomoc w transporcie siana na pastwiskach.

Dlaczego potrzebne jest prywatne ubezpieczenie upraw na wypadek suszy?

Na pierwszy rzut oka powyższe przykłady doraźnych działań rządu wydają się dobrym sposobem na finansowanie negatywnych wyników finansowych. Jednak rządy borykają się z dodatkowym nieoczekiwanym obciążeniem budżetu państwa i brakiem weryfikacji wydatkowania tych środków przez rolników, co prowadzi do nieefektywnego wydawania środków publicznych. Z tego punktu widzenia prywatne lepszym rozwiązaniem finansowania strat suszowych wydają się ubezpieczenia.

W latach 2004-2013 11 krajów CEE/SEE stało się członkami UE, również w zakresie Wspólnej Polityki Rolnej, co oznacza również subsydiowanie prywatnych ubezpieczeń rolnych. Mimo tego jednak susza jest słabo ubezpieczona lub wcale nie jest ubezpieczana. Chociaż ubezpieczenie od suszy jest oferowane, towarzystwa ubezpieczeniowe stosują wiele ograniczeń w zakresie wysokich franszyz, limitów odszkodowawczych, rodzajów upraw, klas gleby czy ubezpieczonych regionów itp. Skąd taki „niski apetyt na ryzyko”?

Pierwsze ubezpieczenia upraw w regionie CEE/SEE oferowali ubezpieczyciele niemieccy, włoscy i austriaccy, którzy skupili się głównie na ryzyku gradobicia. Przed suszą w 2018 r. rolnicy i ubezpieczyciele prawie nie przewidywali potrzeby takiej ochrony. Skutkiem tego brakuje po stronie zakładów ubezpieczeń doświadczenia w ocenie ryzyka suszy i likwidacji szkód. W dodatku, ponieważ susza z reguły dotyka jednocześnie dużych obszarów, ubezpieczenie tego ryzyka wymaga szybkiego i dokładnego procesu likwidacji szkód, co oznacza dobrze rozbudowaną sieć wysoko wykwalifikowanych likwidatorów.

Jednocześnie susza jest zagrożeniem katastrofalnym, które może wyczerpać zebraną składkę ubezpieczeniową na wiele lat do przodu. Aby ubezpieczyć takie ryzyko, firma ubezpieczeniowa potrzebuje trwałego i dość dużego portfela ryzyka, aby zmniejszyć zmienność oczekiwanych strat. Można to osiągnąć jedynie poprzez zdecydowaną interwencję rządu w rozwój ubezpieczeń upraw.

Silna współpraca między rządem, stowarzyszeniami rolniczymi i prywatnym rynkiem ubezpieczeniowym (partnerstwo publiczno-prywatne) powinna mieć na celu stworzenie jak najkorzystniejszych warunków ubezpieczenia od suszy dla wszystkich zainteresowanych. Rolnicy chcą być dobrze ubezpieczeni w najlepszej cenie. Rząd chce uzyskać ulgę finansową w budżecie państwa i skuteczną pomoc celową dla rolnika. Firmy ubezpieczeniowe chcą stabilnego portfela o długoterminowej rentowności.

Ponadto rolnicy powinni mieć dostęp do ubezpieczenia od suszy. Oznacza to, że rząd musi subsydiować składki ubezpieczeniowe i uczestniczyć w zabezpieczeniu reasekuracji.

Dodatkowo ubezpieczenie upraw powinno być warunkiem wstępnym uzyskania przez rolnika innego rodzaju pomocy finansowej. W wielu krajach taki warunek związany z ubezpieczeniem nie jest powszechny, gdyż takie obowiązkowe ubezpieczenie można uznać za nowy ukryty podatek. Jednak w krajach o rozwijających się rynkach ubezpieczeniowych i niskiej kulturze ubezpieczeniowej niezbędnym krokiem jest ustanowienie solidnego mechanizmu ubezpieczenia od ryzyka suszy.

Wreszcie, co nie mniej ważne, rząd powinien postawić ścisły warunek, kiedy i w jakim stopniu angażuje swoje środki w pomoc finansową po suszy. Taki środek powinien być z góry określony jako plan reagowania na kryzysy suszy, aby nie wyglądał chaotycznie. Z drugiej strony, jasne zrozumienie, kiedy i w jaki sposób zaangażuje się rząd, stanowi swego rodzaju ścisłą granicę między pokrywaniem strat z finansów publicznych a prywatnym systemem ubezpieczeń. Dodatkowo, w przypadku krajów-członków UE, takie działania wspierające rolnictwo powinny być zgodne z dyrektywami unijnymi, zgodnie z którymi interwencja rządu nie może powodować nierównych szans w rolnictwie pomiędzy krajami UE.

Ubezpieczenie parametryczne wchodzi w grę, jeśli tradycyjne podejście nie jest wystarczające…

W porównaniu z konwencjonalnym ubezpieczeniem upraw, gdzie bezpośrednia strata w plonie jest rekompensowana, w ubezpieczeniach parametrycznych lub indeksowych odszkodowanie jest wypłacane, gdy rzeczywista wartość indeksu (parametru) spełnia określony warunek (trigger). Najczęściej stosowanymi wskaźnikami (parametrami) w tego typu ubezpieczeniach są dane pogodowe (opady, temperatura, wilgotność gleby itp.) lub oficjalne statystyki dotyczące plonów. Z reguły ubezpieczenia parametryczne stosuje się do ryzyk, w których standardowe ubezpieczenia nie działają lub apetyt na ryzyko konwencjonalnych ubezpieczycieli jest dość ograniczony. Susza jest zdecydowanie takim przypadkiem!

Czym jest ubezpieczenie parametryczne?

W tego rodzaju ubezpieczeniu ubezpieczany jest określony parametr, który jest niezależny od producenta rolnego. Negatywna zmiana tego parametru w wysokim stopniu wpływa na pogorszeniu warunków finansowych dla rolnika.

Np. dotkliwa susza prowadzi do znacznego obniżenia plonów w gospodarstwie. To oznacza, że stacje meteo IMGW wykażą wysoką temperaturę, a pomiary satelitarne niską wilgotność gleby. Jeżeli wskazane warunki pogodowe wpływają na uprawy, mogą być ubezpieczane.

W krajach CEE/SEE tego rodzaju alternatywne narzędzie transferu ryzyka suszy zyskuje coraz większą popularność wśród rolników, dostawców surowców rolnych i przetwórców żywności. Jest łatwy do zrozumienia, wymaga mniej papierkowej roboty, oznacza szybkie wypłaty.

Z drugiej strony, zarówno lokalne jak i międzynarodowe firmy ubezpieczeniowe są w stanie zapewnić taką ochronę. Jest kilka głównych powodów takiego stanu rzeczy:

  • ubezpieczenie parametryczne nie wymaga od ubezpieczyciela głębokiej wiedzy z zakresu underwritingu ryzyka upraw, dlatego jest bardzo atrakcyjne dla towarzystw ubezpieczeniowych, które chcą zwiększyć swoją obecność w segmencie rolno-spożywczym;
  • ubezpieczenie parametryczne nie wymaga oględzin upraw i likwidacji szkód na polach, stąd ryzyko nadużyć i prób oszustwa są minimalne;
  • obliczenia w ubezpieczeniach parametrycznych opierają się na czystej matematyce, w której wiarygodne długoterminowe zbiory danych pogodowych mogą być wykorzystane do przewidywania pożądanego współczynnika szkodowości;
  • ryzyka w ubezpieczeniach parametrycznych mogą być w pełni reasekurowane na rynkach reasekuracji o wysokim ratingu;
  • produkt parametryczny jest idealny do szerokiej sprzedaży różnymi kanałami.

Mimo wszystkich powyższych zalet, istnieje kilka istotnych elementów, które utrudniają rozwój ubezpieczeń parametrycznych w regionie CEE/SEE.

Pierwszym z nich jest brak 100% korelacji pomiędzy stratami plonów a ubezpieczonym parametrem pogodowym. W porównaniu z odnawialnymi źródłami energii, gdzie produkowana energia jest funkcją prędkości wiatru, a więc można ją obliczyć za pomocą specjalnego wzoru, w rolnictwie nie mamy bezpośredniego przełożenia parametru pogodowego na rzeczywisty plon. Oprócz głównych warunków pogodowych, takich jak ilość wody potrzebna do zdrowego rozwoju upraw, istnieją inne czynniki, które wpływają na ostateczny plon. Innymi słowy, plon jest wynikiem losowej kombinacji wielu czynników opisanych powyżej w modelu FAO AquaCrop. Dlatego w polisie parametrycznej rolnik może otrzymać kwotę odszkodowania ubezpieczeniowego, która nie jest w pełni zgodna z rzeczywistą wartością strat na polach.

Artykuł 37 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 stanowi, że „pomiar wielkości spowodowanej szkody może być dostosowany do specyfiki każdego rodzaju produktu za pomocą wskaźników pogodowych (w tym ilość opadów i temperatury) ustaloną na poziomie lokalnym, regionalnym lub krajowym.” Jednak każdy kraj inaczej traktuje unijne prawodawstwo, co utrudnia autoryzację ubezpieczenia parametrycznego od suszy dotowanego ze środków krajowych i unijnych. Komplikuje to dodatkowo uciążliwy proces załatwiania formalności w agencji płatności rolnych oraz dodatkowe wymogi dotyczące dotowanych ubezpieczeń suszy, jakie nakładają lokalne przepisy.

Nieskuteczność ubezpieczenia upraw w związku z suszą – przykład litewski

Na Litwie, aby uzyskać dotację, oprócz udziału własnego w wysokości ponad 20%, polisa ubezpieczeniowa od suszy powinna zawierać SPI (standaryzowany wskaźnik opadów) do weryfikacji suszy. Jednocześnie wskaźnik SPI można obliczyć z danych dostarczonych przez państwową stację meteorologiczną, jednak zagęszczenie lokalizacji tych stacji jest nakierowane na prognozowanie pogody, ale nie monitoring suszy.

Z danych o plonach rolników indywidualnych na Litwie za ostatnie 10 lat wynika, że największe straty z powodu suszy wystąpiły w 2018 r. w przypadku rzepaku, w 2019 r. w przypadku pszenicy, a w 2021 r. w przypadku upraw jarych. Niniejszym ani SPI1, SPI2 ani SPI3 nie spełniały warunków definicji bardzo suchego lub ekstremalnie suchego okresu opadów (<-1,5) ani w 2018, ani w 2021 roku.

Wykres 4. Wskaźniki SPI i temperatury w okręgu Panevezys na Litwie

Źródło danych interpretacji SPI: https://edo.jrc.ec.europa.eu/documents/factsheets/factsheet_spi.pdf

Wyjaśnienie tak niskich plonów mimo wyraźnego braku suszy można znaleźć na dwóch wykresach wskaźników temperaturowych: liczba dni upalnych z temperaturą >25C i temperaturą skumulowaną. Z wykresów tych wynika, że kwiecień-maj 2018 r. był najgorętszym okresem w porównaniu do co najmniej ostatnich 20 lat. Zgodnie z definicją SPI w tym samym okresie był to okres „normalnego deszczu” lub „umiarkowanie suchy”, a jednak rolnicy mieli straty w plonach.

Przyjrzyjmy się więc, co się stało z wilgotnością gleby w 2018 roku?

Wykres 5. Rozwój wilgotności gleby w 2018 r. (obwód Panevezys na Litwie).

Jak widać na powyższym wykresie, w okresie od 15.04.2018 do 15.06.2018 przez większość dni było bardziej sucho (krzywa szara) niż zwykle w porównaniu do 20-letniej średniej dobowej wilgotności gleby (krzywa pomarańczowa ). Na tej podstawie możemy obliczyć deficyt wilgotności gleby i podzielić jego średnią wartość przez 20-letnią średnią wilgotność gleby, osiągając parametr, jakim jest „zakres niedoboru wilgoci w glebie”.

Wykres 6. Wskaźnik niedoboru wilgotności gleby (obwód Panevezys na Litwie)

Na powyższym wykresie można powiedzieć, że w 2018 roku było 14,3% bardziej sucho niż zwykle, co oznacza zdarzenie ubezpieczeniowe (przy założeniu triggera 10% pokazanego na pomarańczowej linii).

Wniosek

Susza jest jednym z głównych problemów rolnictwa i wymaga dość rozwiniętego systemu zarządzania ryzykiem w każdym społeczeństwie. W regionie CEE/SEE wiele krajów znajduje się na wczesnym etapie skutecznego zarządzania ryzykiem suszy. W szczególności rządy krajów Europy Środkowej i Wschodniej powinny zwracać większą uwagę na rozwój prywatnych ubezpieczeń od suszy. Z drugiej strony warto też rozważyć nowe innowacyjne narzędzia transferu ryzyka, takie jak ubezpieczenia parametryczne. Ostatecznie, biorąc pod uwagę deficyty budżetowe spowodowane przez COVID i kryzys związany z rosyjską agresją militarną, czy rządy  będą gotowe rekompensować rolnikom ogromne straty spowodowane suszą?
 
Linki do źródeł:
https://www.fao.org/giews/earthobservation/country/index.jsp?lang=en&type=11113&code=POL#
https://www.droughtmanagement.info/pillars/mitigation-preparedness-response/
https://edo.jrc.ec.europa.eu/gdo/php/index.php?id=2001
https://www.dwd.de/EN/ourservices/gpcc/gpcc.html 
https://www.tarsim.gov.tr/eng/insurances/insurance-dbdy.jsp
https://www.rma.usda.gov/Policy-and-Procedure/Insurance-Plans
https://www.mgm.gov.tr/veridegerlendirme/kuraklik-analizi.aspx?d=yontemsinif
https://www.droughtmanagement.info/pillars/vulnerability-impact-assessment/
https://drought.unl.edu/Education/Tutorials/usdm.aspx
https://edo.jrc.ec.europa.eu/edov2/php/index.php?id=1052
https://www.droughtmanagement.info/pillars/mitigation-preparedness-response/
https://www.farm-europe.eu/blog-en/susza-w-europe-lato-2018-zarzadzanie-kryzysowym-w-urzadzaniu-chaosem/

Maksym Shylov

Group Practice Leader Food & Agriculture

T +48 785 090 686

Nieuczciwość pracowników w firmie rolno-spożywczej

Firmy mogą paść ofiarą przestępstw z różnych powodów, zarówno w wyniku nieuczciwych działań pracowników, jak i ze strony osób trzecich. Ubezpieczenie od skutków nielojalności pracownika (crime insurance) zapewnia ochronę w przypadku zdarzeń, które nie są objęte większością polis ubezpieczenia mienia lub odpowiedzialności cywilnej.

Klauzula 1 – Nielojalność pracownika

Klauzula ta ma na celu ochronę firmy przed nieuczciwymi i bezprawnymi działaniami pracowników. Jest to główna przyczyna wszystkich przestępstw popełnianych przeciwko firmom na całym świecie. Klauzula jest bardzo szeroka i obejmuje prawie każde przestępstwo popełnione przez pracownika samodzielnie lub przy współudziale innych (zarówno z innymi pracownikami jak i osobami trzecimi, np. gangami przestępczymi), które powoduje szkody dla firmy.

Klauzule 2 i 3 – Pomieszczenia i transport

Jest to ubezpieczenie mienia i środków obrotowych w siedzibie firmy oraz w trakcie przewozu, które obejmuje włamania i napady z bronią w ręku dokonane przez osoby trzecie. Ubezpieczenie obejmuje każde mienie firmy od maszyn, przez zapasy, produkty gotowe, po gotówkę, a jego zaletą jest to, że chroni także przedmioty wartościowe i gotówkę w transporcie. Chociaż nie oferuje tak szerokiego pokrycia jak polisa cargo, może zapewnić warunkową ochronę w przypadku, gdy poszkodowana zostanie osoba trzecia, a jej ubezpieczenie nie zadziała.

Klauzule 4-6 – Fałszerstwa i podróbki

Klauzule te odnoszą się do fałszowania dokumentów, które mają istotną wartość i na podstawie których klient dokonuje rozliczeń lub wypłat gotówkowych.

Klauzula 7 – szkody powstałe na skutek jednej z powyższych klauzul

Jeżeli wskutek kradzieży lub rabunku powstała także szkoda w mieniu, może ona zostać objęta odszkodowaniem. Typowym przykładem jest zniszczenie sejfu lub innych zabezpieczeń fizycznych, np. krat, podczas kradzieży.

Dodatkowe rozszerzenie dotyczące przestępczości cybernetycznej i telefonicznej

Ubezpieczenie to obejmuje szkody wyrządzone firmie w wyniku użycia komputera lub telefonu i może mieć bardzo szeroki zakres. Warunkiem ochrony jest dokonanie rabunku lub kradzieży z użyciem komputera, nie mamy tu zatem do czynienia z włamaniem ani przemocą fizyczną. Tego typu szkody są coraz powszechniejsze, ponieważ kary za aresztowanie są mniej dotkliwe, a ponadto przestępstwa są najczęściej popełniane na odległość, więc prawdopodobieństwo złapania jest mniejsze.

Opis skradzionego przedmiotu

W większości firm ryzyko związane z zachowaniem pracowników ma szczególne znaczenie a powyżej wymieniono niektóre z jego przyczyn. W sektorze rolniczo-spożywczym problem ten potęguje fakt, że kradzione towary, są najczęściej przedmiotem handlu na całym świecie. Istnieje prosta metoda ustalania atrakcyjności produktów, a żywność na ogół w wysokim stopniu spełnia wszystkie te definicje.

Przyglądając się danemu towarowi, musimy wziąć pod uwagę trzy aspekty. Jeśli odpowiedź na wszystkie trzy pytania jest twierdząca, jest to przedmiot obarczony wysokim ryzykiem:

  • Popularność – czy ludzie chcą/potrzebują danego produktu?
  • Łatwość transportu – czy produkt łatwo ukraść, zwłaszcza w dużych ilościach?
  • Możliwość sprzedaży – czy produkt łatwo sprzedać, czy przyciągnie uwagę sprzedającego?

W branży drobiarskiej na przykład możemy zaobserwować następujące cechy:

  • Popularność – Jest to mięso najczęściej kupowane na świecie, a więc jest oczywiste, że istnieje zapotrzebowanie na produkty z kurczaka.
  • Łatwość transportu – Ze względu na charakter i wielkość sprzedaży, kradzież drobiu jest zaskakująco łatwa. Dzięki fałszywej fakturze albo opłaceniu pracowników magazynu lub strażników przy bramie zakładu przetwórczego, złodziej może podjechać pod sam zakład i odebrać swój łup.
  • Możliwość sprzedaży – Ludzie chcą kupować produkty drobiowe i chociaż tanie produkty mogą zwrócić na siebie uwagę, jest mało prawdopodobne, aby ludzie odrzucili możliwość kupienia taniej żywności. Dzięki temu łatwiej jest sprzedać skradzione produkty na stoisku na targu spożywczym lub współpracować z dystrybutorem, który je odkupi. Także policja jest mniej skłonna do weryfikacji pochodzenia mięsa w sprzedaży w tym środowisku.

Jak widzimy, produkty rolne są naprawdę zagrożone. Pracownicy współpracujący z grupami zewnętrznymi mogą bardzo szybko spowodować duże straty w przedsiębiorstwie. W sektorze rolniczym na całym świecie odnotowano wiele strat, zazwyczaj właśnie w podstawowych produktach żywnościowych, takich jak mleko, mięso, chleb i zboża, a nie w produktach gotowych.

Typowe szkody wyrządzone przez pracowników sektora rolno-spożywczego

Problemy z uzależnieniami
Osoby te początkowo nie chcą być oszustami, ale ich problemy szybko narastają. Zwykle zmagają się z uzależnieniem od narkotyków, alkoholu lub hazardu i “pożyczają” pieniądze, zawsze z zamiarem ich zwrotu. Z czasem takie zachowanie wymyka się spod kontroli i potrzebują coraz więcej pieniędzy, aby rozwiązać swoje problemy, aż w końcu zdają sobie sprawę, że nie są w stanie tego zrobić i uciekają. Nawet jeśli straty nie są największe, to wysokie kwoty sięgające 1 mln EUR nie należą do rzadkości, choć bardziej powszechne są kwoty rzędu setek tysięcy.

Szantaż
Pracownik zostaje przyłapany w kompromitującej sytuacji, o czym dowiadują się przestępcy. Zmuszają go wtedy do wykonywania określonych zadań w celu uzyskania dostępu do pracodawcy (elektronicznie lub fizycznie) lub wręcz zmuszają do dokonania kradzieży. Może to dotyczyć każdego pracownika firmy, a szkody mogą sięgać od około 50 000 EUR za zwykłe wyjęcie gotówki z sejfu do milionów EUR za umożliwienie dostępu do systemów komputerowych. Stosowane są tu proste metody, takie jak nadanie dostępu w celu wyłudzenia pieniędzy od pracowników, którzy posiadają hasła do płatności itp.

Oszustwa związane z fakturami
Pracownik mający kontrolę nad zamówieniami lub umowami umawia się z dostawcą w celu wystawienia zawyżonych faktur. Zazwyczaj dzielą się różnicą między ceną “rzeczywistą” a podaną. Skutkiem tego jest świadczenie usług gorszej jakości albo o zawyżonej cenie przy zachowaniu rozsądnej jakości. Może to szybko doprowadzić do powstania wysokich strat. Jeżeli pracownikowi pozostawiono pewien stopień autonomii w tym zakresie, może być kłopot z wykryciem procederu, ponieważ często otrzymuje on fikcyjne oferty, aby ukryć oszustwo.

Oszustwa związane z dostawami
Często idzie to w parze z wymuszeniami lub ogólną korupcją. Gang znajduje wśród pracowników wspólnika, który ma dostęp do magazynów lub innych pomieszczeń magazynowych i nakłania go do pomocy w realizacji swoich planów. Można tego dokonać poprzez udział w zyskach (nielegalne korzyści finansowe) lub szantaż. W obu przypadkach pracownik uzyskuje dostęp poprzez sfałszowanie dokumentów lub samodzielne otwarcie drzwi. W ten sposób mogą zostać skradzione całe ciężarówki z towarami, a poniesione straty mogą być ogromne.

Stratę stwierdza się dopiero wtedy, gdy towar nie zostanie zapłacony, co może nastąpić nawet po pewnym czasie. Zabezpieczenie się przed tym może być trudne, ponieważ dokumenty dopuszczające towar do obrotu są oficjalne i mało prawdopodobne, że zostaną zakwestionowane podczas wywozu.

Oszustwa księgowe
Proste oszustwo dotyczące przelewów pieniężnych, płatności i ogólnych rachunków klienta. Żadnego wyrafinowania, tylko ewidentna kradzież.

Inżynieria społeczna / Fałszywi prezesi
Są to właściwie dwa różne oszustwa, ale opierają się na tej samej metodzie. Oba bazują na zaufaniu, zarówno tym budowanym od dłuższego czasu, jak i tym zdobytym za pośrednictwem sieci.

  • Inżynieria społeczna – może przybierać formę regularnych rozmów telefonicznych w celu budowania relacji, ukierunkowanych wiadomości e-mail (w celu poznania zainteresowań pracownika, a następnie wysyłania mu linków – spear phishing) lub nawet przyjaźni poza pracą, która przeradza się w prośbę o pomoc. Wszystko to zalicza się do inżynierii społecznej. Po wzbudzeniu zaufania pojawia się prośba o przekazanie środków z powodu, który wydaje się uzasadniony albo po to, by pomóc oszustowi. Po przekazaniu pieniędzy kontakt jest zazwyczaj natychmiast zrywany.
  • Fałszywi prezesi to fałszywe telefony od dyrektora generalnego, dyrektora finansowego itp., zwykle w piątek po południu. Osoby te proszą o pilne przekazanie środków finansowych – zazwyczaj uzasadniając to tym, że w przypadku niewykonania przelewu transakcja nie doszłaby do skutku ze szkodą dla firmy. Prośba wydaje się pochodzić od członka zarządu, ale w rzeczywistości jest składana przez przestępców. Mogą oni włamywać się do systemów telefonicznych, aby upozorować numer telefonu osoby, pod którą się podszywają lub używać adresów e-mail, które na pierwszy rzut oka nie różnią się od adresu danej osoby itp. Mniej wyrafinowanym wariantem jest przechwytywanie wiadomości e-mail i zmiana danych bankowych w ostatniej chwili na rachunek oszusta.

Podsumowanie

Jak widać na podstawie opisanych powyżej przypadków, straty finansowe spowodowane nielojalnością pracownika lub działaniem osób trzecich mogą spowodować dużą szkodę w bilansie firmy także z branży rolno-spożywczej. Z drugiej strony, należy pamiętać, że takie straty nie są objęte standardowym ubezpieczeniem od szkód majątkowych/przerw w działalności. Wszystkim zagrożonym zaleca się wykupienie dodatkowego ubezpieczenia od skutków przestępstw (Crime insurance).

Maksym Shylov

Group Practice Leader ood & Agriculture

T +48 785 090 686

Odpukać w niemalowane

Ciekawostki o lasach, związanych z nimi zagrożeniach i trochę o tym, jak je ubezpieczać

Ubezpieczenia lasów wciąż są niedoceniane, ale mogą być naprawdę dobrym rozwiązaniem pozwalającym ograniczyć straty m.in. w łańcuchu dostaw drewna. W tym roku stały się one równie istotne dla turystyki zwłaszcza w krajach, w których pożary lasów spowodowały znaczące ograniczenia w korzystaniu z terenów wypoczynkowych.

Świat lasu

Szacuje się, że prawie jedna trzecia ludności świata jest uzależniona od dóbr i usług związanych z lasami w celu zapewnienia sobie środków do życia i bezpieczeństwa żywnościowego. Zalesianie sprzyja trzem wymiarom bezpieczeństwa żywnościowego (tj. dostępności, wykorzystania i stabilności) poprzez zapewnianie dochodu, zatrudnienia, energii, żywności i usług ekosystemowych.

W skali globalnej jest zagospodarowanych około 1,15 mld hektarów lasów, głównie w celu produkcji drewna i produktów niedrzewnych. Ponadto 749 mln ha jest przeznaczonych do wielorakiego wykorzystania, które często obejmuje produkcję. Leśnictwo jest bardzo istotnym elementem przemysłu drzewnego. Ekspansja przemysłowa spowodowała ubytek areału lasów naturalnych w skali całego globu. Z drugiej strony, bardzo dobrze rozwijają się nowe plantacje Wiele dużych firm zajmujących się obróbką drewna zaczęło integrować swoje tradycyjne zakłady z leśnictwem, aby nie być całkowicie zależnymi od dostawców zewnętrznych.

Source: Global Forest Resources Assessment 2020 – Key findings. Rome: FAO. 2020.

Źródło: Global Forest Resources Assessment 2020 – Key findings. Rome: FAO. 2020.

Lasy pokrywają prawie 1/3 powierzchni lądów na świecie. To jest 4,06 miliarda hektarów. Innymi słowy, na każdego mieszkańca Ziemi przypada około 0,52 hektara lasu. Ponad połowa (54%) światowych lasów znajduje się w zaledwie pięciu krajach: Rosja, Brazylia, Kanada, USA i Chiny. 93% powierzchni leśnej na świecie to lasy naturalnie odnawialne, a 7% to lasy zasadzone przez człowieka.

Od 1990 r. powierzchnia lasów odnawiających się w sposób naturalny zmniejszyła się (przy malejącym tempie utraty), ale powierzchnia lasów zasadzonych wzrosła o 123 mln ha.

Źródło: Global Forest Resources Assessment 2020 – Key findings. Rome: FAO. 2020.

Coraz więcej szkód w lasach

Lasy są narażone na liczne zagrożenia, które mogą negatywnie wpływać na ich stan zdrowotny i żywotność oraz ograniczać ich zdolność do dostarczania szerokiej gamy dóbr i usług ekosystemowych.

Dla przykładu tyko w 2015 r. pożary dotknęły około 98 milionów hektarów lasów. Dodatkowo owady, choroby i ciężkie warunki pogodowe w tym samym roku uszkodziły około 40 mln hektarów lasów, głównie w strefie umiarkowanej i północnej.
Rosnące temperatury i poziom dwutlenku węgla w atmosferze, zmiany w opadach, częstotliwości oraz dotkliwości ekstremalnych zjawisk klimatycznych to tylko niektóre z pojawiających się konsekwencji zmian klimatycznych. Zmiany te wywierają znaczny wpływ na wszystkie lasy i leśnictwo na świecie, np. poprzez wydłużenie okresów wegetacyjnych, zmianę struktury gatunkowej lasów, zmianę zasięgu występowania szkodników i wzrost liczby pożarów.
Na przykład w 2019 r. pożary o powierzchni większej niż 30 ha zaobserwowano w 40 krajach w Europie i Bliskiego Wschodu , a łączna powierzchnia spalonych obszarów wyniosła 789 730 ha, czyli prawie cztery razy więcej niż w 2018 r.

Największe pożary w Europie

  • W 2020 roku wczesnym latem na Syberii wystąpiły rekordowe upały sięgające 38°C, tj. 14°C powyżej normy; ta wyjątkowa sytuacja klimatyczna zwiększyła aktywność pożarową na północ od koła podbiegunowego.
  • W lipcu 2018 r. w Grecji, podczas wysokiego zagrożenia pożarowego (tj. gorącej, suchej i wietrznej pogody), w okolicach Aten wybuchło kilka pożarów. Płomienie, które sięgały wysokości 30 metrów, szybko się rozprzestrzeniały, docierając do osiedli i zaskakując ludność. Zginęło 100 osób, zniszczonych zostało 1650 domów, spłonęło prawie 1 500 hektarów.
  • W 2017 r. w warunkach wysokiego zagrożenia pożarowego wybuchły w Portugalii pożary spowodowane przez pioruny , spalając ponad 500 000 hektarów. Zginęło 120 osób, wiele z nich zostało uwięzionych w samochodach, próbując uciec przed szybko rozprzestrzeniającymi się pożarami.
  • W 2018 r. wyjątkowo ciepłe i suche warunki sprzyjały rozprzestrzenianiu się pożarów w całej Skandynawii. Szczególnie ucierpiała Szwecja, kraj w którym drewno jest ważnym źródłem dochodu, w której spłonęło 25 000 hektarów, głównie lasów, a od 300 do 500 osób zostało ewakuowanych.
  • W 2020 r. w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia na Ukrainie w wyniku pożarów lasów spłonęło prawie 50 000 hektarów.
  • W 2020 r. w Polsce pożary wywołane przez człowieka rozprzestrzeniły się w Biebrzańskim Parku Narodowym, największym obszarze chronionym w kraju, podczas długotrwałej suszy. Pożary spaliły prawie 6 000 hektarów, czyli 10 % powierzchni parku, który jest domem dla wyjątkowej różnorodności biologicznej.

    Najnowsze dane dotyczące poważnych pożarów w 2021 r. przedstawiono na poniższym wykresie.
Source: Wildfires ravaging forestlands in many parts of globe

Źródło: Wildfires ravaging forestlands in many parts of globe

Burzliwe czasy

Zmiany klimatyczne wiążą się nie tylko z suchymi dniami i wysokimi temperaturami, ale także z bardziej katastrofalnymi prędkościami wiatru. Główne szkody to zatem szkody w drewnie, masie celulozowej i pozyskiwaniu drewna, koszty odtworzenia i utrata zdolności produkcyjnej na terenach leśnych.

Źródło: Biggest windthrow volumes

Skutki huraganów na terenach lasów mogą być różne:

  • Całkowicie powalone drzewa, z częścią systemu korzeniowego pozostającą w ziemi, mogą przetrwać przez dłuższy czas – przy niewielkich stratach.
  • Drzewa częściowo obalone i wykrzywione nadal rosną, ale w kolejnych latach mogą wytwarzać znaczne ilości drewna reakcyjnego, które ma bardzo ograniczone możliwości gospodarczego wykorzystania.
  • Najbardziej szkodliwe pęknięcia drewna występują na długości mniejszej niż 10 m. Złamanie pnia występuje częściej na glebach zmarzniętych lub na stanowiskach o większej głębokości, a tym samym lepszym zakotwiczeniu, szczególnie na leśnych glebach brunatnych lub głębokich glebach łęgowych.
  • Jeśli stopień uszkodzenia jest mniejszy niż 10%, natychmiastowe działania gospodarcze mogą nie być konieczne; jeśli wynosi 10-30%, należy rozpocząć usuwanie uszkodzonego drewna, zanim ulegnie ono zniszczeniu; a jeśli stopień uszkodzenia wynosi 30-40%, leśnicy zwykle oczyszczają cały teren.

W drzewach uszkodzonych przez burze i wiatr, rośnie ryzyko szkód wtórnych:

  • Pęknięcia w wysokich koronach są potencjalnym punktem dostępu dla owadów i patogenów.
  • Grzyby powodujące sinienie i zgniliznę korzeni na dotkniętych obszarach leśnych.
  • Nieplanowany wzrost podaży drewna który niekorzystnie wpływa na ceny drewna.
  • Zwiększone koszty eksploatacji (dodatkowe zapotrzebowanie na maszyny i siłę roboczą, dodatkowe koszty czyszczenia, transportu i magazynowania).
  • Jakość drewna okrągłego jest niższa niż zwykle, ponieważ drzewa były prawdopodobnie narażone na ekstremalne obciążenia, a drewno często ma gorsze właściwości mechaniczne lub estetyczne.
  • Zasadnicze zmiany w planowaniu leśnym, zarówno krótko-, jak i długoterminowe.

Lasom zagrażają również inne zjawiska pogodowe, nie wszystkie o gwałtownym charakterze:

  • Grad może powodować poważne straty w szkółkach i w okresie bezpośrednio po posadzeniu na plantacji; jedną z konsekwencji jest czasowe osłabienie wzrostu.
  • Śnieg – ciężar śniegu powodował w przeszłości niewielkie szkody;
  • Lód jest bardziej niszczycielski niż śnieg; występuje rzadko, ale może być szeroko rozpowszechniony (takie szkody wystąpiły np. we Wschodniej Kanadzie w 1999 r.).
  • Powódź – ryzyko powodziowe zależy od lokalizacji (tereny zalewowe) i podatności na wnikanie wody.

Ubezpieczenie lasów

W skali całego świata ubezpieczeniem objęte jest ok. 10% wszystkich plantacji leśnych. 2/3 lasów jest ubezpieczonych poprzez ubezpieczenia majątkowe, a 1/3 poprzez ubezpieczenia leśne. Wielkość składki szacuje się na około 150 mln USD.

Źródło: SwissRe forestry presentation (agriinsurance conference in Istambul 2018)

Główne ryzyka objęte standardowym ubezpieczeniem lasu to pożar, uderzenie pioruna i burza. Dodatkowo można ubezpieczyć się od gradu, lodu, śniegu, powodzi i trzęsienia ziemi. Szkodniki i choroby są wyłączone z ochrony ubezpieczeniowej, ale mogą być dodatkowo ubezpieczone pośrednio poprzez ubezpieczenie parametryczne, jeżeli istnieje silna korelacja pomiędzy czynnikiem pogodowym a wystąpieniem zwiększonej populacji szkodników i rozprzestrzenianiem się chorób.

Ustalenie sumy ubezpieczenia lasu może nastąpić w kilku wariantach:

  • Ustalenie wartości drewna na ha. Powinno to odzwierciedlać gatunek drzewa, wiek i klasę wydajności.
  • Kosztorys. Łączne koszty faktycznie poniesione do momentu założenia i utrzymania lasu (w przypadku bardzo młodych drzewostanów)
  • Wartość zakupu drzewostanu. Wycena lasu następuje według wartości, po jakiej zostałby on sprzedany, gdyby w tym czasie został pozyskany, np. metodą wyrębu lub według wartości godziwej (standard MSSF 13).
  • Wystarczy ustalić (wstępne) limity szkód na m3 lub ha. Przyjmuje się, że właściciel lasu otrzymuje w przypadku szkody maksymalną lub stałą kwotę za m3 drewna. Zaletą takiego rozwiązania jest szybka wypłata po wystąpieniu szkody.

Parametryczne ubezpieczenie lasu

Za pomocą polis parametrycznych można również ubezpieczyć ryzyko huraganów i pożarów lasów. Dane dotyczące silnych wiatrów są zazwyczaj dostarczane przez niezależne zewnętrzne organizacje w formie map prędkości wiatru. Na tej podstawie obszar objęty ubezpieczeniem podzielony jest na różne strefy prędkości. W zależności od umowy ubezpieczeniowej dla każdej strefy prędkości ustalane jest pewne stałe odszkodowanie.

W przypadku parametrycznego ubezpieczenia na wypadek pożaru dane o spalonych obszarach mogą być dostarczane przez satelity (MODIS, Sentinel itp.), na podstawie których określana jest rzeczywista wartość wskaźnika ubezpieczeniowego. Warunkiem odpowiedzialności jest minimalna wielkość spalonej powierzchni lasu.

Maksym Shylov

Group Practice Leader
Food & Agriculture

T +48 22 39 33 211

Jak nakarmić świat i uratować ziemię?

Food insecurity and Food insurance

Nadchodzące ryzyka i wyzwania związane z transformacją sektora Food&Agriculture.

Połowa światowego PKB jest związana z naturą – czy to z produkcją żywności, czy z zaopatrzeniem w wodę. Jak możemy zapewnić żywność dla 7,9 miliarda ludzi na świecie, nie nadwyrężając obecnych zasobów planety? To bardzo trudne. Organizacja Narodów Zjednoczonych szacuje, że do 2030 r. głód dotknie 840 milionów ludzi.
Widoczne są również coraz większe zmiany klimatyczne. Intensyfikacja rolnictwa, której efektem jest niezwykle wysoka emisja azotu, jeszcze bardziej zaostrza ten problem. Rolnictwo jest odpowiedzialne za prawie 11% światowej emisji gazów cieplarnianych. Szczególnie niepokojące są emisje podtlenku azotu z nadmiernego nawożenia ziemi. Związek ten jest 300 razy silniejszy niż dwutlenek węgla, potęgując globalne ocieplenie.
 
Sprostanie wyzwaniu, jakim jest wyżywienie światowej populacji, przy jednoczesnym rozwiązywaniu problemów środowiskowych i zapobieganiu dalszemu globalnemu ociepleniu, jest prawdziwym sprawdzianem. Powstrzymanie globalnego ocieplenia oznacza ograniczenie intensyfikacji rolnictwa. Może to prowadzić do zmniejszenia powierzchni gruntów, wykorzystywanych do celów rolniczych, słabszej ochrony upraw, a w efekcie mniejszej produkcji roślinnej. Jednocześnie skłania do nieszablonowego myślenia w celu znalezienia kompromisu, który mógłby rozstrzygnąć dylemat. Rozwiązaniem mogą być nowe sposoby bardziej wydajnego rolnictwa, produkujące zdrowsze produkty wolne od pestycydów na mniejszych obszarach, które są dobrze chronione przed zagrożeniami produkcyjnymi (szkodniki, choroby, klęski żywiołowe itp.).

Ochrona przyrody

Zielony Ład UE opracowany w 2020 r. to plan działania na rzecz bardziej zrównoważonych gospodarek. Wyznacza nowe cele dla osiągnięcia bardziej ekologicznego rolnictwa w ciągu najbliższych 10 lat poprzez:

  • ograniczenie stosowania chemicznych i niebezpiecznych pestycydów o 50%,
  • zmniejszenie strat składników pokarmowych o co najmniej 50%,
  • zmniejszenie zużycia nawozów o co najmniej 20%,
  • zmniejszenie sprzedaży środków przeciwdrobnoustrojowych dla zwierząt gospodarskich i akwakultury o 50%,
  • pomoc w rozwoju rolnictwa ekologicznego UE, dążąc do osiągnięcia 25% całkowitej powierzchni gruntów rolnych do 2030 r.

Nowe technologie dla globalnych problemów

Rozwój technologii cyfrowych, rolnictwo precyzyjne i wykorzystanie sztucznej inteligencji mogą w pewnym stopniu pomóc ludzkości w produkcji wystarczającej ilości żywności przy jednoczesnym zachowaniu zasobów naturalnych. Na przykład sztuczną inteligencję i nanotechnologię można wykorzystać do poprawy zarówno upraw, jak i wydajności gleby, przy jednoczesnym zachowaniu wartości odżywczych gleby i ochronie jakości środowiska.

Nowe ryzyka transformacji sektora food and agriculture

Jak możemy pomóc rolnikom radzić sobie z kryzysami, jednocześnie zapewniając im uczciwą i wiarygodną podstawę dochodów? W jaki sposób przemysł spożywczy dostosował procesy produkcji i dystrybucji, aby lepiej sprostać wyzwaniom zarówno zmian klimatycznych, jak i nowych regulacji, zmierzających do uczynienia rolnictwa bardziej przyjaznym dla środowiska? Bez wątpienia sektor rolno-spożywczy podlega wielkim zmianom i przeobrażeniom. Jednak te same zmiany niosą ze sobą także nowe zagrożenia. Nadszedł czas, aby myśleć z wyprzedzeniem, aby zidentyfikować te zagrożenia oraz zapobiegać i ograniczać potencjalne straty.

Nowe zasady będą oznaczały większe ryzyko roszczeń wobec zarządzających

Coraz częściej decyzje zarządcze będą kierować się przestrzeganiem nowych zasad, związanych przede wszystkim z koniecznością ochrony środowiska i zdrowia publicznego, czyli zgodnych z unijnym Zielonym Ładem. W rezultacie branża ubezpieczeniowa będzie musiała radzić sobie z potencjalnymi nowymi roszczeniami wobec dyrektorów, urzędników państwowych, udziałowców i innych interesariuszy.

Więcej cyberzagrożeń w sektorze spożywczym i rolniczym

Większe uzależnienie od cyfryzacji oznacza więcej cyberzagrożeń. Na przykład nowoczesna, w pełni zautomatyzowana farma może ucierpieć z powodu przerw w działalności i strat spowodowanych cyberatakami, awariami oprogramowania lub błędami ludzkimi.

Zrównoważony łańcuch dostaw

Zmiana klimatu stwarza nie tylko nowe wyzwania dla rolników i przemysłu spożywczego, ale może również skutkować katastrofalnymi stratami. W związku z tym jak najbardziej zasadne jest planowanie z wyprzedzeniem i rozważenie alternatywnych zasobów i sposobów zapewnienia dostaw, w sytuacji zwiększonych kosztów z powodu dodatkowych wymagań transportowych lub nawet ograniczonej podaży. Nie można też tracić z oczu nowych zagrożeń, związanych z pandemią. Mogą one być znaczne, jak pokazał kryzys Covid-19. Różne sektory biznesu odnotowały poważne zmiany w strukturze popytu, doświadczyły ograniczonej mobilności siły roboczej, mocno ucierpiała kadra w sektorze zdrowia, a terminowość dostaw podstawowych zasobów była wyzwaniem zarówno dla rolników, jak i sektora spożywczego, zaś zapewnienie dostaw żywności wymagało korzystania z różnych kanałów. Wprowadzono nowe wymogi w zakresie bezpieczeństwa biologicznego. Opóźnienia i zakłócenia w usługach transportowych oraz logistycznych przestały być czymś nadzwyczajnym, a koszty międzynarodowego transportu towarowego znacząco wzrosły. Wiele z tych konsekwencji nadal wpływa na funkcjonowanie przedsiębiorstw i ludzi.

Pokrycie utraty zysku w centrum uwagi 

Branża ubezpieczeniowa będzie w coraz większym stopniu koncentrować się na produktach związanych z przerwami w działalności.

Obecnie ubezpieczyciele żywego inwentarza wybierają raczej ubezpieczenie utraty zysku brutto niż ubezpieczenie wartości zwierząt. Jednocześnie każdy hektar ziemi będzie miał wyższą wartość – obarczony ryzykiem związanym z redukcją powierzchni gruntów, wzrostem kapitałochłonności przemysłu i jego cyfryzacją.

Przejście z rolnictwa konwencjonalnego na ekologiczne pomimo wyższego ryzyka produkcyjnego

Zrównoważone plony rolnictwa ekologicznego są nadal trudne do uzyskania. Historycznie, konwencjonalne rolnictwo zapewniało lepszą ochronę plonów przed niekorzystnymi warunkami. Szybka transformacja wielu obszarów z rolnictwa konwencjonalnego w rolnictwo ekologiczne wiąże się zatem z dodatkowym ryzykiem związanym z wydajnością plonów. Należy je wziąć pod uwagę i odpowiednio postępować. 

Modyfikacja zasobów rolnych i nowe metody uprawy prowadzą do nowych zagrożeń

W odpowiedzi na rosnącą potrzebę walki z głodem i ratowania planety powstaną nowe odmiany upraw, inne chemikalia i nawozy. Wszelkie nowe modyfikacje wiążą się z nierozpoznanymi jeszcze czynnikami ryzyka, a zatem mogą prowadzić do dodatkowych roszczeń i kosztów wycofania produktu. Szczególne obawy i wątpliwości pojawiają się w zakresie wpływu organizmów genetycznie zmodyfikowanych (GMO) na ludzi.

Kilka zdarzeń rzuciło cień na bezpieczeństwo GMO i – co ważne – również na możliwość kontroli rozprzestrzeniania się tych organizmów w sieciach produkcji i dystrybucji żywności, nie mówiąc już o środowisku zewnętrznym.

Zwiększone ryzyko z powodu braku wody

Woda, najcenniejszy zasób świata, odgrywa kluczową rolę w rozwiązywaniu problemów rolniczych. Jest jednym z głównych czynników w rozmieszczaniu urządzeń nawadniających, ponieważ z powodu pustynnienia coraz więcej terenów wymaga nawadniania. Niestety, wiele naturalnych źródeł wody również stało się niezdatnych do użytku ze względu na niski poziom wód i wyschnięcie, zanieczyszczenie lub obie te przyczyny jednocześnie.

PPP w ubezpieczeniach rolnych zyska na znaczeniu

Wzmocnienie partnerstw publiczno-prywatnych poprzez wprowadzenie nowych produktów ubezpieczeń rolnych w celu lepszej ochrony rolników przed zagrożeniami katastroficznymi, takimi jak susza i choroby epizootyczne, znacznie przyczyni się do poprawy stabilności finansowej sektora rolnego. Rządy staną przed wyzwaniem znalezienia sposobów na zachęcenie rolników do kupowania szerszej ochrony. Może pojawić się konieczność wprowadzenia obowiązkowego podstawowego ubezpieczenia produkcji, uzależnienia polis ubezpieczeniowych od wsparcia rządowego, opracowania innych środków zapobiegających ryzyku utraty plonów i zwierząt oraz pomocy rolnikom w ustaleniu skutecznych mechanizmów ograniczania strat.

Specjalizacja ubezpieczeniowa będzie się pogłębiać

Sektor ubezpieczeń przechodzi duże zmiany. Już teraz doświadczamy postępującej cyfryzacji, rozwoju prostych i gotowych rozwiązań, a także sztucznej inteligencji, która docelowo zautomatyzuje komunikację między klientem a ubezpieczycielem. Sektor rolno-spożywczy będzie jednak nadal wymagał wysoce profesjonalnego doradztwa od ekspertów ubezpieczeniowych, którzy rozumieją branżę, mówią wspólnym językiem i potrafią opracować i dostosować właściwe rozwiązania.
 
W odpowiedzi na rosnący wpływ zmian klimatycznych, rozprzestrzenianie się chorób epizootycznych i nowy wpływ zagrożeń pandemicznych na ludzi, GrECo Holding wdrożył ofertę nowych programów zarządzania ryzykiem dla klientów działających w sektorze rolno-spożywczym

Artykuł ukazał się w magazynie Spotlight “Grunt to zarządzanie ryzykiem” w lutym 2022 roku.

Maksym Shylov

Group Practice Leader
Food & Agriculture

T +48 22 39 33 211

35 sposobów na ulepszenie ubezpieczenia upraw

A farmer who already have crop insurance and for those thinking of getting one

Garść porad dla rolników, którzy już posiadają ubezpieczenie upraw, oraz dla tych, którzy zamierzają nabyć taki produkt.

Niekorzystne zjawiska pogodowe są częstymi towarzyszami naszego życia. Nawet mając długoletnie doświadczenie, trudno przewidzieć pogodę. Globalne zmiany klimatu i towarzyszące im ryzyko skłaniają nas do zastanowienia się, jak możemy ubezpieczyć się na wypadek tej niewiadomej.

Dlaczego potrzebuję ubezpieczenia upraw? 

W obszarze zarządzania ryzykiem w rolnictwie istnieje kilka podstawowych narzędzi radzenia sobie z ryzykiem pogodowym. Wśród nich możemy wymienić:

  • korzystanie z prognoz pogody;
  • stosowanie systemów nawadniających;
  • technologie minimalnej uprawy;
  • stosowanie bardziej odpornych na suszę odmian/hybryd;
  • dywersyfikacja upraw, odmian/hybryd, obszarów i terminów siewu;
  • pożyczki zewnętrzne, wsparcie rządowe, pomoc od przyjaciół w razie straty.

Czy to wystarczy, aby mieć pewność, że rolnik będzie miał zagwarantowane plony i wyniki finansowe?

Nie, oczywiście, że nie.
 
Najlepsze technologie nawadniania i retencji wody pomogą zapobiec lub złagodzić straty, ale niestety nie w pełnym zakresie. To tak, jak w lotnictwie, gdzie ludzie troszczą się o to, by loty były jak najbezpieczniejsze, ale na pokładzie są jeszcze nadal spadochrony i maski tlenowe.

Niektórzy rolnicy opierają się na strategii rekompensowania strat z lat niekorzystnych nadwyżką plonów z lat pomyślnych. Praktyka ta staje się jednak coraz bardziej problematyczna, gdyż częściej niż dotychczas mamy do czynienia z kolejnymi złymi latami (np. 2018 i 2019 w Polsce i na Litwie). Czasami zdarzają się nawet 3 złe lata z rzędu. Wyobraźcie sobie to tylko!

Co więcej, taka strategia zabezpieczania się przed stratami wymaga jeszcze większych nakładów finansowych niż zakup ubezpieczenia. Jako rolnik możesz powiedzieć: „Nie kupię teraz nowego sprzętu, ponieważ muszę zamrozić swoje fundusze, aby pokryć straty spowodowane kolejną suszą”.

W niektórych krajach Europy Środkowo-Wschodniej rolnicy nie mają długoterminowej strategii zarządzania ryzykiem i po prostu żyją z dnia na dzień mimo ryzyka, z którym mają do czynienia. Jeśli w jakiejś perspektywie myślisz o sprzedaży swojego gospodarstwa, wartość Twojego biznesu będzie znacznie wyższa, jeśli będziesz miał stabilny roczny przychód, wspierany przez skuteczną politykę ubezpieczenia upraw.

I nie zapominajmy o zdrowiu! Rolnik lepiej śpi, gdy ma odpowiednie ubezpieczenie. Czuje się bezpieczniej, zwłaszcza gdy ochronę oferuje mu renomowana firma ubezpieczeniowa, której zależy na długotrwałej współpracy.

Znajdź właściwą firmę ubezpieczeniową

Ubezpieczenia opierają się na zaufaniu. Przed podjęciem decyzji o podpisaniu umowy warto dokładnie sprawdzić ubezpieczyciela. To prawda, że czasami zdarzają się skargi na produkty i firmy ubezpieczeniowe. Trzeba jednak pamiętać, że ludzie mają tendencję do mówienia 10 razy częściej o złych doświadczeniach niż o zdarzeniach pozytywnych. Z drugiej strony, brak zaufania może być wynikiem nieporozumienia. Przede wszystkim radzimy naszym klientom z sektora rolniczego, aby zrozumieli, kim naprawdę są ich ubezpieczyciele.

Kwestie, które warto rozważyć i zapytać o nie swojego agenta ubezpieczeniowego:

  • Kto jest udziałowcem zakładu ubezpieczeń?
  • Od jak dawna zakład istnieje?
  • Kto reasekuruje ryzyko szkód w Państwa uprawach?
  • Ile tak naprawdę ubezpieczyciel wypłaci z własnych środków w przypadku zdarzenia katastroficznego, tj. jeśli inni rolnicy również poniosą szkody?
  • Jaki był stosunek między zebranymi składkami ubezpieczeniowymi a wypłatami w przeszłości?
  • Ile osób z wykształceniem rolniczym lub praktycznym doświadczeniem w tej dziedzinie pracuje u ubezpieczyciela?
  • Ile umów ubezpieczenia upraw ma w swoim portfelu i ile roszczeń ubezpieczeniowych zostało sprawnie obsłużonych?
  • Czy poszczególne szkody w uprawach wiązały się ze znacznymi odszkodowaniami?
  • Czy są rolnicy, którzy otrzymali wysokie wypłaty i mogą polecić tę firmę ubezpieczeniową?

Zidentyfikuj luki w swojej ochronie ubezpieczeniowej

Drugą istotną kwestią, jest zrozumienie ochrony ubezpieczeniowej.

Na rynkach Europy Środkowo-Wschodniej trudno znaleźć idealne ubezpieczenie upraw. Ze względu na charakter samego rolnictwa, znalezienie idealnego rozwiązania ubezpieczeniowego nie jest łatwe. Istnieją rynki ubezpieczeniowe, które dzięki wieloletniej tradycji partnerstwa publiczno-prywatnego w rolnictwie osiągają pewien poziom doskonałości. Jednak w większości przypadków nie działają one w naszej części Europy… Bardzo często słyszymy od europejskich ubezpieczycieli o ich „niskim apetycie na ryzyko”.

Do sprawdzenia ubezpieczenia proponujemy następującą listę kontrolną:

  • Czy suma ubezpieczenia jest wystarczająco wysoka, aby pokryć ewentualną szkodę?
  • Jak ustala się sumę ubezpieczenia?
  • Kiedy rozpoczyna się i kończy ochrona ubezpieczeniowa?
  • Jak szybko uprawy będą się kwalifikowały do ubezpieczenia?
  • Czy odszkodowanie będzie ograniczone?
  • Jak szacuje się straty w plonach?
  • Jaką metodę stosuje się do obliczania przewidywanego plonu?
  • Czy wszystkie ryzyka są objęte ochroną?
  • Jak wysoki jest Twój udział własny?
  •  Jak jest ustalony udział własny (na pole, na szkodę, na uprawę, na gospodarstwo)?
  • Czy są jakieś dodatkowe udziały własne lub franszyzy?
  • Czy wszystkie moje uprawy są ubezpieczone?

Jeśli dopiero zaczynasz przygodę z ubezpieczaniem upraw, doradzamy również symulacje historycznych wypłat. Jakie otrzymałbyś odszkodowanie, posiadając tę polisę w przeszłości, tzn. gdyby Twoja szkoda rzeczywiście wystąpiła?

W perspektywie krótkoterminowej ubezpieczenie zawsze kosztuje więcej, niż można otrzymać w ramach wypłaty odszkodowań. Należy jednak pamiętać, że składka ubezpieczeniowa musi zawierać rezerwy na prawdopodobieństwo wystąpienia katastrof i ewentualne odchylenie od krótkoterminowych (10-15 lat) statystyk. W Twoim gospodarstwie mogą wystąpić szkody, których nie doświadczyłeś wcześniej. Ponadto tendencja do zmian klimatycznych nie jest optymistyczna i z reguły nie wskazuje na lepsze plony. To wszystko musi mieć odzwierciedlenie w składce.

Jeżeli czegoś nie można ubezpieczyć (niższy udział własny, wyższy limit, określone zdarzenie, wczesny okres ryzyka itp.), należy pamiętać, że niektóre luki w ochronie ubezpieczeniowej można zlikwidować za pomocą alternatywnych rozwiązań w zakresie transferu ryzyka, takich jak ubezpieczenie parametryczne, derywaty pogodowe lub towarzystwa ubezpieczeniowe typu captive.

Zwróć uwagę na sformułowania dotyczące ubezpieczeń

Oczywiście zgadzam się, że sformułowania dotyczące ubezpieczeń są nudne i trudne do odczytania, ale „diabeł tkwi w szczegółach”. Kiedy nadejdzie duża szkoda, wszystkie te szczegóły będą miały znaczenie.

Prosimy o zwrócenie uwagi na następujące kwestie w umowach ubezpieczeniowych:

  • Czy umowa ubezpieczeniowa jest kompletna i zawiera wszystkie istotne sformułowania? Może się zdarzyć, że niektóre warunki ubezpieczenia nie zostaną przedstawione do wglądu. Mogą one zawierać dodatkowe wyłączenia lub inne ważne klauzule.
  • Nie powinno być sprzeczności między poszczególnymi sformułowaniami. W przeciwnym razie potrzebna jest dodatkowa klauzula, która wyjaśnia, które z nich jest właściwe w danej sytuacji.
  • Czy ubezpieczyciel ma prawo do jednostronnego wypowiedzenia umowy w trakcie jej trwania?
  • Jakie są definicje ubezpieczonych ryzyk?
  • Jakie są zastrzeżenia dotyczące zmiany ryzyka w trakcie trwania umowy?
  • Czy proces likwidacji szkód jest w pełni i czytelnie opisany?
  • Czy wszystkie dokumenty i załączniki związane z umową ubezpieczenia (w tym raport kontroli upraw) są podpisane przez osoby upoważnione?
  • Czy zakład ubezpieczeń ma obowiązek niezwłocznego przekazania klientowi oryginału raportu z kontroli upraw lub raportu wyceny szkody?
  • Czy wyznaczono termin oględzin i sporządzenia wyceny po wystąpieniu szkody?
  • Czy rolnik może pozostawić kilka próbek w celu uzyskania alternatywnej opinii?
  • Jak jest zdefiniowana „klauzula rażącego niedbalstwa”?
  • W jakim terminie ubezpieczyciel musi przedstawić decyzję o wypłacie odszkodowania?

Jak znaleźć właściwego partnera

I na koniec: nigdy nie bądź sam! Poszukaj partnera, który może Ci pomóc w rozwiązywaniu problemów z ubezpieczeniami lub firmami ubezpieczeniowymi. Możesz skorzystać z pomocy profesjonalnego brokera, mającego odpowiednie kwalifikacje i doświadczonego w ubezpieczeniach, który dokładnie zna rynki ubezpieczeniowe i posiada dobre relacje biznesowe z ubezpieczycielami upraw.

Artykuł ukazał się w magazynie Spotlight “Grunt to zarządzanie ryzykiem” w lutym 2022 roku.

Maksym Shylov

Group Practice Leader
Food & Agriculture

T +48 22 39 33 211